Βασικές ρυθμίσεις του Ν. 5239/2025 (ΦΕΚ Α΄178 /17-10-2025)
Οι βασικές ρυθμίσεις του Ν. 5239/2025 (ΦΕΚ Α΄178 /17-10-2025), εφεξής «ο Νόμος» με τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους: Απλοποίηση της Νομοθεσίας - Στήριξη στον Εργαζόμενο - Προστασία στην Πράξη - Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις και λοιπές διατάξεις»
Μερική και εκ περιτροπής απασχόληση (άρθρο 6 )
Καταργείται η υποχρέωση γνωστοποίησης στην Επιθεώρηση Εργασίας των έγγραφων συμβάσεων μερικής/εκ περιτροπής απασχόλησης και της συνακόλουθης ανάρτησής τους στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
Διατηρούνται ο υποχρεωτικός έγγραφος τύπος των συμβάσεων μερικής/εκ περιτροπής απασχόλησης, ελλείψει του οποίου τεκμαίρεται η πλήρης απασχόληση του εργαζόμενου, καθώς και η υποχρέωση του εργοδότη να γνωστοποιήσει στην Επιθεώρηση Εργασίας την απόφασή του για μονομερή επιβολή συστήματος εκ περιτροπής εργασίας, δεδομένης της βαρύνουσας σημασίας για τον εργαζόμενο των μονομερώς επιβαλλόμενων μεταβολών των όρων εργασίας του.
Ακόμη, καταργείται ο ρητός χρονικός προσδιορισμός της ατομικής σύμβασης (ημερήσια ή εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμερη ή μηνιαία), καθώς η διάρκεια της σύμβασης μερικής απασχόλησης μπορεί να είναι οποιαδήποτε συμφωνήσουν τα συμβαλλόμενα μέρη.
Τέλος, προστίθεται στην παρ. 3 ρητή πρόβλεψη για τη δυνατότητα παροχής υπερωρίας στην εκ περιτροπής απασχόληση. Με την ως άνω ρύθμιση, επιτυγχάνονται, αφενός, η αύξηση του εισοδήματος αυτής της ειδικής κατηγορίας εργαζομένων, και, αφετέρου, η διευκόλυνση της λειτουργίας επιχειρήσεων που παρουσιάζουν έντονη αυξομείωση στον φόρτο εργασίας εντός της εβδομάδας. Σημειώνεται ότι, στην περίπτωση της εκ περιτροπής εργασίας δεν τίθεται θέμα πραγματοποίησης υπερεργασίας, αφού η υπερεργασιακή απασχόληση σχετίζεται αποκλειστικά με την υπέρβαση του συμβατικού εβδομαδιαίου ωραρίου των 40 ωρών (άρθρο 194 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου). Επομένως, η απασχόληση του εκ περιτροπής εργαζομένου κατά την 9η ώρα, καθώς και οι επόμενες (10η ώρα κ.λπ.), θεωρούνται ως υπερωρίες και αμείβονται με προσαύξηση 40%. Τέλος, επισημαίνεται ότι συνεχίζουν να ισχύουν όλες οι λοιπές διατάξεις για τα χρονικά όρια εργασίας και ανάπαυσης.
Χρονικά Όρια Εργασίας (άρθρο 7)
Εισάγεται η δυνατότητα παροχής έως τεσσάρων (4) ωρών υπερωρίας την ημέρα υπό τις κάτωθι προϋποθέσεις:
Α) συνολικό ανώτατο όριο νόμιμων υπερωριών 150 ώρες το έτος,
Β) συναίνεση του εργαζόμενου,
Γ) αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο κατά 40%,
Δ) δήλωση υπερωρίας στο Π.Σ. Εργάνη (κατά το προαναγγελτικό ή απολογιστικό σύστημα),
Ε) η ελάχιστη ανάπαυση των εργαζομένων, για κάθε περίοδο 24 ωρών, δεν μπορεί να είναι κατώτερη από έντεκα (11) ώρες,
Ζ) ο χρόνος εβδομαδιαίας εργασίας των εργαζόμενων δεν μπορεί να υπερβαίνει ανά περίοδο το πολύ τεσσάρων μηνών τις σαράντα οκτώ (48) ώρες, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.
Επίσης, όπως ορίζεται ρητά στην Αιτιολογική Έκθεση του Νόμου, η απασχόληση για 4η ημερήσια υπερωριακή ώρα απασχόλησης είναι δυνατή μόνο όταν διασφαλίζονται οι 11 συναπτές ώρες ημερήσιας υποχρεωτικής ανάπαυσης που θα πρέπει να μεσολαβούν μεταξύ της λήξης και έναρξης του ωραρίου εργασίας. Τούτο πρακτικά σημαίνει ότι η χρήση της εν λόγω διάταξης μπορούν να κάνουν οι επιχειρήσεις που έχουν το διάλειμμα εντός του εργάσιμου χρόνου.
Παράλληλα, με την τροποποίηση της παρ. 2, προβλέπεται ειδικώς το δικαίωμα του εργαζόμενου να αρνηθεί την παροχή της υπερωριακής αυτής εργασίας, σύμφωνα με το άρθρο 12 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, με το οποίο κωδικοποιήθηκε το άρθρο 659 του Αστικού Κώδικα. Αυτή η άρνηση του εργαζομένου να παράσχει την επιπλέον εργασία δεν συνιστά λόγο καταγγελίας της σύμβασης εργασίας του, ούτε μπορεί να οδηγήσει σε οποιαδήποτε βλαπτική μεταβολή ή δυσμενή διάκριση σε βάρος του εργαζομένου από τον εργοδότη.
Σύστημα διευθέτησης εργασίας (άρθρο 8)
Εισάγεται η δυνατότητα διαμόρφωσης συστήματος εργασίας σε κατ’ ελάχιστον σε εβδομαδιαία και μέγιστο ετήσια βάση, ενώ οι όποιες επιπρόσθετες ώρες εργασίας του εργαζόμενου μπορούν είτε να οδηγήσουν σε αντίστοιχα μειωμένο ωράριο ή σε ανάλογη ημερήσια ανάπαυση ή σε ανάλογη προσαύξηση της ετήσιας άδειας με αποδοχές ή σε συνδυασμό μειωμένων ωρών εργασίας ημερών ανάπαυσης και ημερών αδείας. Η διευθέτηση του χρόνου εργασίας καθορίζεται με συλλογική ρύθμιση και μόνο αν δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση ή συμβούλιο εργαζομένων ή ένωση προσώπων ή δεν επιτευχθεί συμφωνία με αυτά, το σύστημα διευθέτησης μπορεί να συναφθεί με έγγραφη συμφωνία μεταξύ εργοδότη και του εργαζόμενου.
Χρονική κατάτμηση ετήσιας άδειας (άρθρο 10)
Η ετήσια άδεια λαμβάνεται, καταρχήν, αδιαίρετη σε συνεχείς ημέρες. Ο εργαζόμενος δύναται, κατ’ εξαίρεση, να λαμβάνει μέρος της αδείας του, σύμφωνα με τις προσωπικές του ανάγκες, κατόπιν έγγραφου αιτήματος και αποδοχής από τον εργοδότη. Υποχρεωτικά ένα τουλάχιστον μέρος της άδειας περιλαμβάνει τουλάχιστον 6 εργάσιμες ημέρες επί εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και 5 εργάσιμες ημέρες επί πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας ή προκειμένου περί ανηλίκων 12 εργάσιμες ημέρες.
Πρόσληψη για κάλυψη επειγουσών αναγκών (άρθρο 21)
Εισάγεται η δυνατότητα «fast track» προσλήψεων έως 2 εργάσιμων ημερών κατά ανώτατο όριο την εβδομάδα. Σχετικά προβλέπεται σχετική ηλεκτρονική εφαρμογή «Ταχεία Πρόσληψη» («MyErgani»). Σημειώνεται ότι η αποστολή ηλεκτρονικής ειδοποίησης-πρότασης για σύναψη της σύμβασης εκ μέρους του εργοδότη και η αποδοχή της από τον εργαζόμενο ισοδυναμούν και αντικαθιστούν: α) την αναγγελία έναρξης εργασίας, β) τη δήλωση ψηφιακής οργάνωσης του χρόνου εργασίας και γ) την αναγγελία λύσης σύμβασης εργασίας.
Καταργούμενες διατυπώσεις (άρθρα 17 και 24)
Από τη δημοσίευση του Νόμου, καταργείται η επιβολή διοικητικών κυρώσεων για τις εξής παραβάσεις:
α) μη ανάρτηση πίνακα προσωπικού και προγράμματος ωρών εργασίας,
β) μη επίδειξη βιβλίου αδειών,
γ) μη επίδειξη εντύπων όρων ατομικών συμβάσεων εργασίας του προσωπικού και
δ) μη επίδειξη των εκκαθαριστικών σημειωμάτων των αποδοχών προσωπικού για το τελευταίο τουλάχιστον τρίμηνο.
Ταυτόχρονα, καταργείται η υποχρέωση των επιχειρήσεων να τηρούν στον χώρο εργασίας τα ως άνω (β), (γ) και (δ) στοιχεία.
Επίσης καταργείται από 01.01.2026:
α) η υποχρέωση υποβολής ετήσιου Πίνακα Προσωπικού,
β) η έναρξη ισχύος της καταχώρισης της κανονικής άδειας στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ (παρ. 2 άρθρου 53 Ν. 4611/2019) ( προκειμένου να καταργηθεί οριστικά το βιβλίο αδειών, καθώς οι άδειες θα υποβάλλονται πλέον στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, εντός του επόμενου ημερολογιακού μήνα από τον μήνα χορήγησής τους).
Σημειώνεται ότι ειδικά για τις ημέρες κανονικής αδείας του 2025, οι οποίες δεν έχουν εξαντληθεί μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2026, διατηρείται η υποχρέωση καταχώρισης στο βιβλίο αδειών έως την εξάντλησή τους και
γ) η υποχρέωση της ετήσιας καταχώρισης της κανονικής άδειας στο Π.Σ.
ΕΡΓΑΝΗ
Ειδικά για τις ημέρες κανονικής αδείας του 2025 διατηρείται η υποχρέωση ετήσιας καταχώρισής τους στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
Ευέλικτη προσέλευση - Χρόνος προετοιμασίας - Μονές σημάνσεις - Προσθήκη παρ. 2Α, 2Β και 2Γ στο άρθρο 580 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (άρθρο 22)
- Επιχειρήσεις εργοδότες υποχρεούνται να διαθέτουν και να λειτουργούν ηλεκτρονικό σύστημα μέτρησης του χρόνου εργασίας των εργαζομένων τους, άμεσα συνδεδεμένο και διαλειτουργικό, σε πραγματικό χρόνο, με το Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
- Η μέτρηση του χρόνου εργασίας πραγματοποιείται με τη χρήση ψηφιακής κάρτας εργασίας. Με τη χρήση της, καταγράφεται σε πραγματικό χρόνο στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ κάθε μεταβολή που αφορά στον χρόνο εργασίας των εργαζομένων, όπως ιδίως, η ώρα έναρξης και λήξης της εργασίας, το διάλειμμα, η υπέρβαση του νομίμου ωραρίου εργασίας και κάθε είδους άδεια.
2Α. Οι επιχειρήσεις - εργοδότες που έχουν ενταχθεί στον μηχανισμό της ψηφιακής κάρτας εργασίας και την έχουν ενεργοποιήσει δύνανται να συμφωνούν εγγράφως με τους εργαζομένους τους ευέλικτη προσέλευση μέχρι χρονικό διάστημα εκατό είκοσι (120) λεπτών ημερησίως. Αν υπάρχει τέτοια συμφωνία, η έναρξη της εργασίας είναι δυνατή από τη δηλωθείσα έναρξη του ωραρίου στην ψηφιακή οργάνωση του χρόνου εργασίας και έως τη λήξη του χρόνου της ευέλικτης προσέλευσης.
2Β. Η σήμανση της ψηφιακής κάρτας πρέπει να πραγματοποιείται: α) κατά την έναρξη του δηλωθέντος ωραρίου, μετά από τον χρόνο προετοιμασίας προς ανάληψη εργασίας, και β) κατά τη λήξη του δηλωθέντος ωραρίου, πριν από τον χρόνο προετοιμασίας προς αποχώρηση. Στις επιχειρήσεις - εργοδότες που ανήκουν κατά κύρια δραστηριότητα, βάσει Κωδικού Αριθμού Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.), στον κλάδο της βιομηχανίας, ο χρόνος προετοιμασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα τριάντα (30) λεπτά πριν από την έναρξη της εργασίας και τα τριάντα (30) λεπτά μετά από τη λήξη της εργασίας. Στις επιχειρήσεις - εργοδότες όλων των κλάδων, πλην αυτών του προηγούμενου εδαφίου, ο χρόνος προετοιμασίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δέκα (10) λεπτά πριν από την έναρξη της εργασίας και τα δέκα (10) λεπτά μετά από τη λήξη της εργασίας. Εάν κατά τον ανωτέρω χρόνο βρεθεί εργαζόμενος να απασχολείται πραγματικά, επιβάλλονται από την Επιθεώρηση Εργασίας οι προβλεπόμενες διοικητικές κυρώσεις βάσει του άρθρου 572.
2Γ. Η διαπίστωση πλέον του αριθμού των τριών (3) μονών σημάνσεων τον μήνα ανά εργαζόμενο, όταν δεν δικαιολογείται από τη φύση ή την οργάνωση του χρόνου εργασίας ή γεγονός ανωτέρας βίας ή αντικειμενική αδυναμία, και οφείλεται σε αμέλεια του εργαζομένου, συνιστά αιτία ελέγχου από την Επιθεώρηση Εργασίας στο πλαίσιο της ανάλυσης εκτίμησης κινδύνου.
- Τα στοιχεία της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας διασταυρώνονται με τα στοιχεία που αναγράφονται στην Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (Α.Π.Δ.) που υποβάλλεται από την επιχείρηση. Είναι δυνατή η αυτοματοποιημένη προσυμπλήρωση της Α.Π.Δ. από το Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.
- Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας αξιοποιείται από την Επιθεώρηση Εργασίας για τον έλεγχο τήρησης του ωραρίου των επιχειρήσεων. Εάν, κατά τον επιτόπιο έλεγχο σε επιχείρηση, διαπιστωθεί ότι η ψηφιακή κάρτα εργαζομένου δεν είναι ενεργοποιημένη, επιβάλλεται στον εργοδότη πρόστιμο δέκα χιλιάδων πεντακοσίων (10.500) ευρώ ανά εργαζόμενο που δεν έχει ενεργοποιημένη ψηφιακή κάρτα. Αν σε τρεις (3) ελέγχους, εντός χρονικού διαστήματος δώδεκα (12) μηνών, διαπιστωθεί η παράβαση της παρούσας επιβάλλεται προσωρινή διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης για χρονικό διάστημα δεκαπέντε (15) ημερών.»
Ρόλος Εργοδότη ως Τεχνικού Ασφαλείας (άρθρο 30)
Περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα του εργοδότη να ασκεί καθήκοντα Τεχνικού Ασφαλείας μόνο σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις με όριο τα 20 άτομα έναντι των 50 που ίσχυε προηγουμένως.
Τήρηση Ηλεκτρονικών Βιβλίων Υποδείξεων (άρθρο 32 και 34)
Νομοθετείται η ηλεκτρονική τήρηση των υποδείξεων και συμβουλών τόσο του Τεχνικού Ασφάλειας όσο και του Ιατρού Εργασίας στο ειδικό βιβλίο της επιχείρησης το οποίο πλέον θα τηρείται ηλεκτρονικά στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα της Επιθεώρησης Εργασίας (ΟΠΣ-ΣΕΠΕ) με σκοπό την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του ελέγχου και της ασφάλειας δικαίου.
Μαθήματα καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και λαβής Χάιμλιχ (άρθρο 39)
Εισάγεται η υποχρέωση του εργοδότη να παράσχει μαθήματα καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και τεχνικής Χάιμλιχ, ώστε οι εργαζόμενοι να είναι εκπαιδευμένοι σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Συγκεκριμένα εφόσον ο εργοδότης απασχολεί έως και 50 εργαζομένους σε μία εγκατάσταση, είναι υποχρεωμένος να εκπαιδεύει το προσωπικό μέσω εκπαιδευτικών βίντεο και υλικού που παρέχονται δωρεάν από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Εφόσον όμως απασχολεί περισσότερους από 50 εργαζομένους σε μία εγκατάσταση, η εκπαίδευση αυτή παρέχεται μέσω μαθημάτων από πιστοποιημένους εκπαιδευτικούς φορείς πρώτων βοηθειών στο ήμισυ των απασχολούμενων στην εγκατάσταση, τουλάχιστον ανά τρία 3 έτη.